Hoe genderongelijkheid tot uiting komt in de stad ?

“Hoe organiseer ik mijn verplaatsingen tussen werk, school, boodschappen of sportactiviteiten?” “Welke diensten zijn er in mijn wijk aanwezig – vind ik er een dokter, een crèche, de winkels die ik nodig heb?” “Is mijn traject geschikt voor een buggy of wanneer ik veel spullen bij me heb?” “Voel ik me veilig onderweg, wat moet ik doen als ik naar het toilet moet, waar kan ik een schaduwplek vinden?”

Dit zijn maar enkele vragen die gebruikers, en dan vooral vrouwelijke gebruikers, van de stad zich stellen. De beleving van de stad is niet hetzelfde voor mannen en vrouwen, LGBTQIA+-personen, alleenstaande ouders, tieners, ouderen of personen met een beperking. Bepaalde ongelijkheden kunnen bovendien elkaar versterken en nieuwe vormen van discriminatie in de hand werken.

Sommige ongelijkheden zijn zichtbaar, vooral op het gebied van geweld, ondervertegenwoordiging, loopbaanbegeleiding en bij sportkeuze en vrijetijdsinvulling. Andere ongelijkheden zijn dan weer onopvallender en hebben te maken met het gebruik van de stad en sociale gedragspatronen. We denken hierbij aan de verdeling van huishoudelijke taken, verplaatsingswijzen of de zorg voor familieleden.

Tegen deze achtergrond publiceert Perspective “Naar een inclusieve stad”, een studie over genderongelijkheid* in het Brussels Gewest. Huisvesting, mobiliteit, toegang tot diensten, gebruik van de openbare ruimte: in de studie wordt geanalyseerd hoe gender van invloed is op de manier waarop de stad wordt beleefd en bezocht.

Deze studie, die werd uitgevoerd in samenwerking met een consortium bestaande uit Karbon’, het Atelier genre et sexualités van de ULB, Victor Lacôte en Eva Kail, vormt een eerste stap om het genderperspectief beter mee te nemen bij ruimtelijke ordening en daarmee bij de manier waarop de stad wordt ontworpen. Daarna zal een actieplan worden uitgewerkt met als doel de praktijken van stadsontwikkeling te transformeren zodat er meer rekening wordt gehouden met genderkwesties.

Op basis van wetenschappelijke en cartografische analyses, statistische gegevens en veldonderzoek bij het maatschappelijk middenveld brengt Perspective verschillende actiehefbomen in kaart, waaronder:

• diversiteit aan ervaringen en behoeften meenemen bij het ontwerpen van de stad door gebruik te maken van gendergerelateerde en gekruiste gegevens en door stadsprojecten te toetsen aan de hand van diverse profielen;
• bestrijden van onveiligheid in de openbare ruimte door meer gemengd gebruik en het actief benutten van benedenverdiepingen. Dit bevordert immers de aanwezigheid van diverse doelgroepen en activiteiten op verschillende momenten van de dag. Daarnaast moeten minderheidsgroepen beter zichtbaar worden gemaakt;
• versterken van de buurtstad en stedelijke functies toegankelijker maken, door te zorgen voor eerlijke toegang tot verschillende soorten huisvesting (met aandacht voor mensen met een andere levensloop en voor alleenstaande ouders) en diensten (kinderopvang, scholen, winkels, zorg);
• meer rekening houden met zorgactiviteiten, die van essentieel belang zijn voor het dagelijks functioneren van de stad. Dit kan door stedelijke voorzieningen beter toegankelijk te maken, de kwaliteit van de openbare ruimte te verhogen en netwerken voor onderlinge hulp en solidariteit te ondersteunen;
• verbeteren van kwaliteit en aantrekkelijkheid van de openbare ruimte en de functies ervan (spelen, sporten, sociale activiteiten ...), voorzieningen (drinkwater, toiletten), kwaliteit van stedelijke aanleg (wandelroutes, verlichting, schaduw, zitplaatsen ...);
• meer betrokkenheid van de inwoners en het verenigingsleven bij het ontwerpen van stadsprojecten;
• opzetten van een duurzaam inclusiebeleid om deze doelstellingen op lange termijn te verankeren.

“Deze diagnose helpt om beter inzicht te krijgen in hoe bepaalde ongelijkheden in de stad tot uiting komen. Het vormt een belangrijk uitgangspunt om de werkwijzen te veranderen en meer aandacht te besteden aan deze kwesties bij ruimtelijke ordening. 

Lees een synthese van deze studie (de volledige versie is binnenkort beschikbaar):  “Naar een inclusieve stad”: Gendermainstreaming bij ruimtelijke ordening. Diagnose van genderongelijkheid in het Brussels Gewest.”

* Gender is de sociaal-culturele definitie van het biologische verschil tussen mannen en vrouwen Genderongelijkheid wordt hier opgevat in de binaire man/vrouw-dimensie (om rekening te houden met de sociaal geconstrueerde verschillen, stereotypen en hiërarchieën tussen geslachten in het gebruik van de stad), maar ook om aandacht te besteden aan de specifieke problematieken die LGBTQIA+-personen hebben ervaren. Bovendien moet genderongelijkheid worden bekeken in samenhang met andere vormen van discriminatie, vanuit een intersectioneel perspectief.